Ήρα Έμκε-Πουλοπούλου
DemographicPanorama.gr

   

 

 
 
 
 
 

Το δημογραφικό ζήτημα.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ............................................................... 15

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
(ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΑ ΦΥΛΑ

1.Το Μέγεθος του Ελληνικού Πληθυσμού και Διεθνείς Συγκρίσεις ................. 17
1.1. Η Εξέλιξη του Μεγέθους στην Περίοδο 1828-1991 ....................... 17
1.2. Η Αξιοπιστία των Επίσημων Στατιστικών Στοιχείων........................ 21
1.3. Αίτια της Αύξησης του Ελληνικού Πληθυσμού............................ 22
1.4. Οι Δημογραφικές Επιπτώσεις της Εξέλιξης του Ελληνικού Πληθυσμού ........ 23
1.5. Προοπτικές του Πληθυσμού της Ελλάδας............................... 25
1.6. Διεθνείς Συγκρίσεις............................................... 26
2. Η Κατανομή του Πληθυσμού κατά Φύλα.................................... 27
2.1. Η Εξέλιξη της Κατανομής του Πληθυσμού Κατά Φύλα..................... 27
2.2. Παράγοντες που Επηρεάζουν την Κατανομή του Πληθυσμού κατά Φύλο ....... 28

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ :
ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ

1. Η Κατανομή του Πληθυσμού στον Ελληνικό Χώρο ............................ 31
1.1. Ο Πληθυσμός κατά Γεωγραφικό Διαμέρισμα και Νομό ..................... 32
1.2. Ιδιαιτερότητες στις Εξελίξεις της Δεκαετίας 1981-1991................... 33
1.3. Τα Χαρακτηριστικά των Γεωγραφικών Διαμερισμάτων ..................... 34
^1.4. Αστικός, Ημιαστικός και Αγροτικός Πληθυσμός .......................... 37
1.5. Οι Ιδιαιτερότητες της Περιφέρειας της Πρωτεύουσας ..................... 38
2. Αίτια της Εσωτερικής Μετανάστευσης..................................... 38
3. Επιπτώσεις της Εσωτερικής Μετανάστευσης ............................... 42
3.1. Επιπτώσεις από την Υπερσυγκέντρωση Πληθυσμού και Δραστηριοτήτων
στην Αθήνα και τα Μεγάλα Αστικά Κέντρα.............................. 42
3.2. Η Ερήμωση της Υπαίθρου ...................................,...... 49

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΓΑΜΗΛΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΖΥΓΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

1. Η Γαμηλιότητα στην Ελλάδα............................................. 54
1.1. Αίτια Μείωσης της Γαμηλιότητας..................................... 54
1.2. Οι Ελληνικές Έρευνες για τις Αλλαγές στο θεσμό του Γάμου 1 και της Οικογένειας............................................... 55
2. Η Γαμηλιότητα στην Ευρώπη ............................................ 58
3. Η Εξέλιξη της Διαζυγιότητας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη .................... 59
4. Γαμηλιότητα και Γεννητικότητα στην Ελλάδα................................ 60
5. Η Εξέλιξη της Γεννητικότητας........................................... 61
5.1. Η Γεννητικότητα στην Ελλάδα ....................................... 61
5.2. Η Γεννητικότητα στην Ευρώπη ....................................... 63

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ
ΤΑ ΜΕΣΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΓΕΝΝΗΣΕΩΝ

1. Μέσα Περιορισμού των Γεννήσεων και ο Επιθυμητός Αριθμός των Παιδιών ........ 66
1.1. Πλαίσιο Δικαιωμάτων και Δυνατότητα Εφαρμογής τους .................... 66
1.2. Ιδανικός. Επιθυμητός και Πραγματοποιούμενος Αριθμός Παιδιών ............ 66
2. Τα Αντισυλληπτικά.................................................... 67
2.1. Έρευνες στην Ελλάδα ............................................. 68
2.2. Οι Παρενέργειες του "Χαπιού"....................................... 70
2.3. Νέες Μορφές Αντισύλληψης ........................................ 71
3. Αμβλώσεις ......................................................... 72
3.1. Αμβλώσεις, Υγεία Γυναίκας και Γεννητικότητα .......................... 72
3.2. Νομικό Καθεστώς και Νομιμοποίηση των Αμβλώσεων ..................... 74
3.3.0 Αριθμός των Αμβλώσεων και οι Σχετικές Έρευνες στην Ελλάδα............ 75
3.4. Εκτρωσιογόνες Ουσίες ............................................ 78
4.0 Οικογενειακός Προγραμματισμός....................................... 79
4.1. Στόχοι του Οικογενειακού Προγραμματισμού - Διαφορές από την Πολιτική
Ελέγχου των Γεννήσεων ............................................ 79
4.2. Οικογενειακός Προγραμματισμός. Νομιμοποίηση των Αμβλώσεων και
Υπογεννητικότητα ................................................ 80
4.3. Κριτική του Οικογενειακού Προγραμματισμού ........................... 81

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΓΕΝΝΗΣΕΩΝ

1. Οικονομικοί και Κοινωνικοοικονομικοί Παράγοντες ........................... 83
1.1. Μακροοικονομικοί Παράγοντες ...................................... 83
1.2. Μικροοικονομικοί Παράγοντες..............................,........ 88
1.3. Οι Κοινωνικο-Οικονομικοί Παράγοντες ................................ 93
2. Άλλοι Παράγοντες .................................................. 103
2.1. Κοινωνικοί Παράγοντες ........................................... 103
2.2. Δημογραφικοί Παράγοντες ........................................ 107
2.3. Ψυχολογικοί Παράγοντες ......................................... 108
2.4. Πολιτισμικοί Παράγοντες .......................................... 110
3. Επιπτώσεις της Μείωσης της Γεννητικότητας.............................. 112

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ
ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ
ΗΛΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

1. Η Προστασία της Μητρότητας.......................................... 114
2.Η Προστασία του Παιδιού.............................................. 116
2.1. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού ............................. 116
2.2. Μελέτες και Έρευνες για την Παραβίαση των Δικαιωμάτων των Παιδιών
στην Ελλάδα ................................................... 117
2.3. Είναι τα Ανεπιθύμητα Παιδιά θύματα Κακομεταχείρισης; .................. 119
2.4. Εκπαιδευτικές Ανισότητες ......................................... 119
2.5. Εργαζόμενες Μητέρες και Παραβατικότητα Ανηλίκων .................... 119
2.6. Τα Παιδιά των Χωρισμένων Γονέων................................... 120
3. Νοικοκυριά και Οικογένεια στην Ελλάδα .................................. 120
3.1. Η Εξέλιξη του Αριθμού των Νοικοκυριών και των Μελών τους .............. 120
4. Η Πολύτεκνη Οικογένεια.............................................. 122
5. Η Μονογονεϊκή Οικογένεια ............................................ 124

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΟΧΕΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΗΤΕΡΑ. ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

1. Η Φύλαξη των Παιδιών και οι Βρεφονηπιακοί Σταθμοί........................ 127
1.1.Βρεφονηπιακοί Σταθμοί........................................... 128
1.2. Άλλοι Τρόποι Φύλαξης Παιδιών με Πληρωμή ........................... 130
1.3. Νέοι θεσμοί ................................................... 131
1.4. Τρόποι Φύλαξης Παιδιών χωρίς Πληρωμή .............................. 132
2.Τα Οικογενειακά Επιδόματα............................................ 132
3. Το Φορολογικό Σύστημα .............................................. 134

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ
Η ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ

1. Η Εξέλιξη της θνησιμότητας στην Ελλάδα και την Ευρώπη .................... 137
1.1. Η Μέτρηση της θνησιμότητας ...................................... 137
1.2. Η Διαφορική θνησιμότητα ......................................... 140
1.3. Η θνησιμότητα κατά Ηλικίες ....................................... 144
2. Τα Αίτια που Εξηγούν την Πορεία της θνησιμότητας στη Μεταπολεμική Περίοδο ... 149
2.1. Παράγοντες που Επηρέασαν τη Γενική θνησιμότητα ..................... 149
2.2. Αίτια της Μείωσης της Βρεφικής θνησιμότητας και Αίτια της Υψηλής
Περιγεννητικής και Νεογνικής θνησιμότητας ........................... 151
3. Επιπτώσεις από τη Μείωση της Υψηλής Περιγεννητικής θνησιμότητας........... 153
4. Προοπτικές........................................................ 153

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ
Η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΓΗΡΑΝΣΗ

1. Εξέλιξη της Δημογραφικής Γήρανσης .................................... 155
1.1. Ορισμοί ....................................................... 155
1.2. Η Εξέλιξη της Γήρανσης στην Ελλάδα ................................ 156
1.3. Διεθνείς Συγκρίσεις ............................................. 157
1.4. Οι Προοπτικές της Δημογραφικής Γήρανσης ........................... 157
2. Τα Αίτια της Δημογραφικής Γήρανσης ................................... 159
2.1. Τα Αίτια της Γήρανσης σε Αναπτυγμένες και Αναπτυσσόμενες Χώρες........ 159
2.2. Τα Αίτια της Δημογραφικής Γήρανσης στην Ελλάδα ...................... 162
3. Οι Επιπτώσεις της Δημογραφικής Γήρανσης ............................... 162
3.1. Οι Επιπτώσεις της Δημογραφικής Γήρανσης στις Δαπάνες για τις Συντάξεις... 163
3.2. Οι Επιπτώσεις της Δημογραφικής Γήρανσης στις Δαπάνες Υγείας........... 166
3.3. Επιπτώσεις της Γήρανσης του Οικονομικά Ενεργού Συνολικού και
Αγροτικού Πληθυσμού .....,...................................... 167
3.4. Οι Άλλες Οικονομικές, οι Δημογραφικές και οι Κοινωνικές Επιπτώσεις της
Δημογραφικής Γήρανσης .......................................... 168
4. Δημογραφική Γήρανση και η Ζωή των Ηλικιωμένων στην Ελλάδα ............... 168

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ
ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ - ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΗ

1. Στατιστικά Στοιχεία για τη Μετανάστευση και την Παλιννόστηση................ 172
2. Τα Αίτια της Μετανάστευσης........................................... 172
3. Τα Αίτια της Παλιννόστησης ........................................... 173
4. Οι Επιπτώσεις της Αποδημίας - Παλιννόστησης............................. 174
4.1. Δημογραφικές, Οικονομικές και Κοινωνικές Επιπτώσεις .................. 174
4.2. Μετανάστευση, Παλιννόστηση και Οικογένεια .......................... 175
4.3. Μετανάστευση, Παλιννόστηση και Κατοικία ............................ 176
4.4. Μετανάστευση-Παλιννόστηση και η θέση της Γυναίκας................... 177
4.5. Η Εγκληματικότητα Μεταναστών και Παλιννοστούντων.................... 177
4.6. Η Πολιτισμική Ταυτότητα Μεταναστών και Παλιννοστούντων ............... 177
4.7. Τα Προβλήματα της Δεύτερης Γενιάς Μεταναστών ...................... 178

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ
ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1. Ο Ξένος Πληθυσμός και το Εργατικό Δυναμικό ............................. 179
1.1.ΤαΑίτια ....................................................... 181
1.2. Οι Επιπτώσεις .................................................. 181
2. Οι Πόντιοι Μετανάστες - Πρόσφυγες από τη Σοβιετική Ένωση ................. 183
2.1. Λόγοι Μετανάστευσης ..................,......................... 185
2.2. Το Εκπαιδευτικό Επίπεδο των Ποντίων................................ 185
2.3. Η Απασχόληση των Ποντίων........................................ 185
2.4. Οι Μετακινήσεις των Ποντίων στην Ελλάδα ............................ 187
2.5. Οι Εξελίξεις του Πληθυσμού των Ποντίων ............................. 187
2.6. Μέγεθος Οικογένειας και Οικογενειακή Κατάσταση των Ποντίων............ 188
2.7. Τα Προβλήματα που Αντιμετωπίζουν οι Πόντιοι στην Ελλάδα ............... 188
2.8. Πηγές Βοήθειας των Ποντίων ...................................... 189
2.9. Η Πολιτισμική Ταυτότητα των Ποντίων ................................ 189
3. Οι Αλβανοί ........................................................ 189
3.1. Η Είσοδος Μεταναστών από την Αλβανία.............................. 189
3.2. Οι Βορειοηπειρώτες.............................................. 190
3.3. Οι Αλβανοί..................................................... 190

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

1 .Γενικά Μέτρα....................................................... 191
1.1. Εξασφάλιση Απασχόλησης και Καταπολέμηση Ανεργίας................... 191
1.2. Η Απόκτηση Κατοικίας ............................................ 195
1.3. Η Αναβάθμιση της θέσης του Αγρότη................................. 197
1.4. Η Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης των Κατοίκων των
Μεγάλων Αστικών Κέντρων........................................ 197
1.5. Παιδεία - Εκπαίδευση............................................. 198
1.6. Βελτίωση των Συνθηκών Ψυχαγωγίας ................................ 198
1.7. Η Φορολογική Πολιτική............................................ 199
1.8. Η Ανάγκη για Έρευνα και Ενημέρωση................................. 199
1.9. Διδασκαλία της Δημογραφίας.,..................................... 200
2. Ειδικά Μέτρα....................................................... 200
2.1. Μέτρα για την Ανάκαμψη της Γεννητικότητας........................... 201
2.2. Μέτρα για την Καταπολέμηση της Πρόωρης θνησιμότητας ................ 205
2.3. Οικονομική και Κοινωνική Επανένταξη Παλιννοστούντων και Ειδικότερα των Ποντίων........................................... 205
2.4. Ειδικά Μέτρα για τους Ηλικιωμένους............................... 207

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ....................................... 209
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι........................................................... 219
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II.......................................................... 225
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ............................................................ 239
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ........................................................... 259
THE DEMOGRAPHIC SITUATION OF GREECE ................................... 279